Monitorlar

Monitorlar – GPU-nun Gücü Ancaq Ekranda Görünür

Ən güclü videokart, ən sürətli prosessor, ən çox RAM – hamısı monitorun arxasında qalır. İstifadəçi yalnız ekranda gördüyünü hiss edir. 300 FPS əldə etmisinizsə, amma monitorunuz 60 Hz-dirsə, gözünüz 60 kadr görür, qalanını heç vaxt bilmirsiniz. 4K render etmisinizsə, amma ekran 1080p-dirsə, piksellər itir. Monitor kompüter sisteminizin son nöqtəsidir. Bütün komponentlərin birlikdə yaratdığı nəticənin sizinlə təmas etdiyi tək yer.

Ekranın Üstündəki Rəqəmləri Oxumağı Öyrənin – Qalanı Asandır

Monitor alarkən məhsul kartında ən azı 6-7 texniki göstərici var: düym, Hz, ms, panel tipi, qətnamə, parlaqlıq, portlar. Bunların hər birinin nə etdiyini bilmədən "ən bahalısını al" və ya "ən ucuzunu al" demək eyni dərəcədə səhvdir. Aşağıda hər göstəricinin real mənasını – marketinq deyil, praktik fərqini izah edirik.

Qətnamə və Ölçü – Piksel Sıxlığı Hər Şeydir

Monitorun ölçüsü (düym) və qətnaməsi (piksel sayı) ayrı-ayrı deyil, birlikdə qiymətləndirilməlidir. Eyni 1920 x 1080 (FHD) qətnamə 24" ekranda kəskin görünür, amma 32" ekranda piksellər gözə çarpır – çünki piksel sıxlığı (PPI – pixels per inch) azalır.

24"-25" ekran üçün: FHD (1080p) tam yetərlidir. PPI kifayət qədər yüksəkdir, mətn kəskin, şəkillər dəqiqdir. Ofis, gaming və gündəlik istifadə üçün ən universal ölçü-qətnamə cütlüyü.

27" ekran üçün: FHD hələ qəbul ediləndir, amma QHD (1440p / 2K) göz qabağında fərq yaradır – həm oyunlarda, həm sənəd işində. 27" 1440p 2026-da ən populyar gaming standartıdır.

31.5"-32" ekran üçün: Minimum QHD, ideal olaraq 4K (3840×2160). FHD bu ölçüdə artıq bulanıq görünür.

34" ultrawide üçün: UWQHD (3440 x 1440) standart qətnamədir. Bu format iki monitorun işini bir ekranda görür – video montaj, proqramlaşdırma və immersiv gaming üçün. 2E G3424B 34" UWQHD 180Hz kataloqdakı ultrawide variandır.

Oturma məsafəsi qaydası: 24-25" üçün 50-70 sm, 27" üçün 60-80 sm, 32" üçün 70-90 sm. Masa dərinliyiniz 60 sm-dirsə, 32" 4K monitor üçün uyğundur, amma 32" FHD pikselləşmə hiss olunacaq.

Panel Tipi – IPS, VA və TN Arasındakı Gizli Savaş

Eyni ölçü, eyni qətnamə, eyni Hz – amma iki monitor tamamilə fərqli görüntü verə bilər. Səbəb panel texnologiyasıdır.

• IPS (In-Plane Switching) – ən geniş yayılmış tip. 178° baxış bucağı (yandan baxanda belə rəng dəyişmir), dəqiq rəng ötürməsi, yüksək sRGB əhatə. Ofis, dizayn, gaming – demək olar ki, hər sahə üçün uyğundur. Kataloqdakı MSI MAG, ASUS TUF Gaming, Lenovo Legion, HP və Philips modellərinin əksəriyyəti IPS panellidir. Zəif tərəfi: qara rənglər VA panelə nisbətən bir qədər "bozumtul" görünə bilər.
• VA (Vertical Alignment) – daha dərin qara rəng, daha yüksək kontrast nisbəti (3000:1 vs IPS-in 1000:1). Film, qaranlıq otaqda oyun və multimedia üçün vizual olaraq daha zəngin təcrübə verir. Əyri (curved) monitorlarda ən çox istifadə olunan paneldir. Kataloqda 2E R2723BV 27" Curved 165Hz VA panellidir. Zəif tərəfi: baxış bucağı IPS-dən dardır, sürətli hərəkətdə kiçik "smearing" (bulanıqlıq) ola bilər.
• TN (Twisted Nematic) – ən sürətli cavab müddəti, amma ən pis rəng və baxış bucağı. 2026-da artıq yeni modellərə qoyulmur, əvəzinə Fast IPS texnologiyası eyni sürəti daha yaxşı rənglə təklif edir.

Yenilənmə Tezliyi (Hz) və Cavab Müddəti (ms) – Fərqli Şeylərdir

Bu iki göstərici tez-tez qarışdırılır, amma fərqli funksiyalara cavabdehdir.

Hz (yenilənmə tezliyi) – monitorun saniyədə neçə yeni kadr göstərə biləcəyi. 60 Hz = 60 kadr/saniyə, 144 Hz = 144 kadr, 300 Hz = 300 kadr. Hər Hz artımı hərəkətin daha hamar görünməsi deməkdir. Ofis üçün 60-100 Hz yetərli, gaming üçün minimum 144 Hz, rəqabətli esport üçün 240-320 Hz tövsiyə olunur.

ms (cavab müddəti / response time) – bir pikselin bir rəngdən digərinə keçməsi üçün lazım olan vaxt. Bu göstərici aşağı olduqca sürətli hərəkətlərdə bulanıqlıq (ghosting) az olur. Gaming üçün 1 ms (GtG) və ya daha aşağı axtarın. Kataloqdakı MSI MAG və Lenovo Legion modellərinin bir hissəsi 0.5 ms cavab müddəti ilə gəlir.

Vacib nüans: 240 Hz monitor 5 ms cavab müddəti ilə gəlirsə, sürətli hərəkətdə yenə ghosting olacaq. Hz və ms birlikdə yüksək olmalıdır – yüksək Hz + aşağı ms = təmiz, hamar hərəkət.

Adaptive Sync – Ekran Yırtılmasına Son

Videokart 87 FPS verir, monitor isə 144 Hz-də yenilənir – bu uyğunsuzluq screen tearing (ekranın yuxarı hissəsi bir kadr, aşağı hissəsi digər kadr göstərməsi) yaradır. Bunu aradan qaldıran texnologiya adaptive sync-dir:

1. AMD FreeSync – pulsuz, əksər monitorlarda dəstəklənir. Həm AMD, həm də NVIDIA kartları ilə işləyir (NVIDIA "G-Sync Compatible" rejimində). Kataloqdakı demək olar ki, bütün gaming monitorlar FreeSync dəstəkli.
2. NVIDIA G-Sync – NVIDIA kartları üçün optimallaşdırılıb. "G-Sync Compatible" modellər FreeSync monitorlarıdır, amma NVIDIA tərəfindən sertifikatlaşdırılıb. Ayrıca G-Sync Ultimate (hardware modul) çox nadir və bahalıdır.

Praktik nəticə: FreeSync dəstəyi olan monitor alın – həm AMD, həm NVIDIA kartla işləyəcək.

Portlar – Monitor GPU-ya Necə Qoşulur?

Monitorun arxasındakı portlar görüntünü necə aldığını müəyyən edir. Səhv port = ya qətnamə, ya Hz limiti.

• HDMI 2.0 – 4K 60 Hz və ya 1440p 144 Hz-ə qədər. Əksər monitorlarda var. Konsol (PS5) üçün yetərli.
• HDMI 2.1 – 4K 144 Hz, VRR (Variable Refresh Rate) dəstəyi. Yeni nəsil GPU-lar və PS5 üçün ideal. Kataloqdakı Lenovo Legion 25-10 HDMI 2.1 TMDS dəstəkli.
• DisplayPort 1.4 – 4K 120 Hz, 1440p 240 Hz, 1080p 360 Hz. PC gaming üçün ən geniş yayılmış bağlantı. Əksər gaming monitorlarda DP 1.4 var.
• USB-C (DP Alt Mode) – bir kabellə video + data + enerji ötürür. Noutbukla işləyənlər üçün masa təmizliyi baxımından ideal. Bəzi HP və Lenovo modelləri USB-C dəstəkli.
• VGA / D-Sub – köhnə analog bağlantı. Yalnız ucuz modellərdə var. Yeni sistem üçün tövsiyə olunmur.

Əyri (Curved) Ekran Kimin Üçündür?

Əyri monitorlar vizual olaraq cəlbedicidir, amma hər kəs üçün uyğun deyil.

Əyri monitor üstün olduğu yerlər: 27" və daha böyük ölçülü VA panelli gaming monitorlarda ekranın kənarları gözə daha yaxın olur, periferiya görüntüsü daha təbii hiss olunur. Ultrawide (34") monitorlarda əyrilik demək olar ki, vacibdir – düz 34" ekranda kənarlar gözdən çox uzaq qalır. Film, yarış oyunları və immersiv açıq dünya oyunları üçün əla.

Düz monitor üstün olduğu yerlər: Ofis işi, proqramlaşdırma, qrafik dizayn, fotoqrafiya – düz xəttlərin düz görünməsi lazım olan hər iş. Çoxlu monitor setup-da (dual/triple) düz monitorlar kənar-kənara daha rahat düzülür. FPS oyunlarında da peşəkar oyunçular düz monitora üstünlük verir.

Tez-tez Verilən Suallar

Gaming monitor ofis işi üçün istifadə oluna bilərmi?

Bəli, əksinə belə – yüksək Hz monitor ofis işində də daha hamar scroll və kursor hərəkəti təmin edir. Amma gaming monitorlarda rəng dəqiqliyi peşəkar dizayn monitorlarından aşağı ola bilər, buna görə rəng-kritik işlər üçün sRGB/DCI-P3 əhatə göstəricisini yoxlayın.

144Hz ilə 240Hz arasında gözlə görünən fərq varmı?

60 Hz-dən 144 Hz-ə keçid dramatikdir – hər kəs fərqi görür. 144 Hz-dən 240 Hz-ə keçid daha incədir, amma sürətli FPS oyunlarında hiss olunur. 240 Hz-dən 300+ Hz-ə keçid yalnız peşəkar esport oyunçularına praktik fayda verir.

IPS yaxşıdır, yoxsa VA?

Rəng dəqiqliyi və geniş baxış bucağı istəyirsinizsə – IPS. Dərin qara, yüksək kontrast və film/qaranlıq oyun üçün – VA. Hər ikisi 2026-da yüksək keyfiyyətlidir, seçim istifadə ssenarisindən asılıdır.

FreeSync monitoru NVIDIA kartla işləyirmi?

Bəli. NVIDIA GTX 10 seriyasından başlayaraq bütün kartlar FreeSync monitorlarda "G-Sync Compatible" rejimində işləyir. Ayrıca G-Sync modulu olan monitor almaq lazım deyil.

Monitor üçün HDMI yetərlimi, yoxsa DisplayPort lazımdır?

1080p 144 Hz və ya 1440p 60 Hz üçün HDMI 2.0 yetərlidir. 1440p 144+ Hz və ya 4K 120 Hz üçün DisplayPort 1.4 və ya HDMI 2.1 lazımdır. Gaming PC istifadəçisinə DisplayPort tövsiyə olunur.

VESA mount nədir?

Monitorun arxasındakı standart vida deşikləridir (adətən 75 x 75 mm və ya 100 x 100 mm). VESA dəstəyi olan monitoru divara və ya monitor qoluna asmaq mümkündür – masa sahəsi boşalır, ekranın hündürlüyü və bucağı daha çevik tənzimlənir.