Ana Plata

Ana Plata (Motherboard) – Bütün Komponentlər Burada Birləşir

Ana plata kompüterin skeletidir. Prosessor, RAM, videokart, SSD, qida bloku – hamısı birbaşa və ya dolayı yolla motherboard-a qoşulur. Amma ana plata seçimi digər komponentlər qədər diqqət almır, nəticədə ya prosessora uyğun gəlməyən model alınır, ya da gələcək yenilənmə imkanı daraldılır. Doğru seçilmiş motherboard sistemin həm bu günkü performansını, həm də 3-5 illik yenilənmə potensialını müəyyən edir. ITMStore-da ASUS, Gigabyte, MSI və ASRock brendlərinin Intel LGA1700, LGA1851 və AMD AM5 soketli ana plataları orijinal zəmanətlə təqdim olunur.

Əvvəlcə Prosessor, Sonra Ana Plata

Motherboard seçimində ən tez-tez edilən səhv prosessordan əvvəl ana plata almaqdır. Halbuki ardıcıllıq tərsinədir: hansı prosessoru istədiyinizi müəyyən edin, sonra o prosessorun soketinə uyğun chipsetləri araşdırın, son olaraq büdcənizə və ehtiyaclarınıza görə motherboard modelini seçin.

Intel LGA1700 prosessorunuz varsa (Core i3/i5/i7/i9 12-13-14-cü nəsil) → H610, B760 və ya Z790 chipsetli motherboard lazımdır. Intel Core Ultra (Arrow Lake) prosessoru üçün isə LGA1851 soketli Z890 və ya B860 plata tələb olunur – LGA1700 ilə fiziki olaraq uyğun gəlmir. AMD Ryzen 7000/9000 seçmisinizsə → AM5 soketli B650, X670, B840, X870 chipsetli motherboard lazımdır. Mövcud AMD AM4 sistemi olan istifadəçilər (Ryzen 3000/5000) isə B450, B550, X570 chipsetli platalarda qalır – lakin AM4 artıq yeni prosessor almayacaq, buna görə sıfırdan yığanlara AM5 tövsiyə olunur. Bu soketlər bir-birini əvəz etmir, buna görə prosessor-motherboard cütlüyü həmişə birlikdə planlaşdırılmalıdır.

Intel Chipset İyerarxiyası – H610, B760, Z790, Z890

Eyni soketdə (məsələn, LGA1700) bir neçə fərqli chipset mövcuddur. Onların arasındakı fərq funksional imkanlardadır, performansda deyil – yəni i5-14400F prosessoru H610-da da, Z790-da da eyni sürətlə işləyir. Fərq chipsetin verdiyi əlavə imkanlardadır.

• H610 – ən sadə və büdcəyə uyğun chipset. 2 RAM slotu (DDR4 və ya DDR5 – modelə görə), 1 M.2 SSD yuvası, overclock dəstəyi yoxdur. Ofis və giriş səviyyə gaming sistemi üçün tam yetərlidir. İTMStore-da ASUS Prime H610M-K, MSI PRO H610M-G kimi modellər bu chipsetdədir.
• B760 – orta seqmentin şahı. 4 RAM slotu (128-192 GB-a qədər), 2+ M.2 yuvası, WiFi 6 daxili olan modellər, güclü VRM. Overclock yalnız RAM üçün açıqdır, prosessor üçün bağlıdır. i5-14400F-dən i7-14700KF-ə qədər prosessorlarla mükəmməl balans yaradır. ASUS Prime B760M-A WiFi, Gigabyte B760 Aorus Elite AX, Gigabyte B760M Gaming WiFi Plus – kataloqdakı ən çeşidli chipset.
• Z790 – tam açıq chipset. CPU və RAM overclock dəstəyi, 3-4 M.2 yuvası, PCIe 5.0 dəstəyi, 2.5G LAN. "K" və "KF" suffiksli prosessorları overlocklamaq istəyən enthusiast istifadəçilər üçün. ASUS Prime Z790-P WiFi və Gigabyte Z790 D AX bu seqmenti təmsil edir.
• Z890 – Intel Core Ultra (LGA1851) prosessorları üçün ən yeni chipset. DDR5 CUDIMM dəstəyi (9200+ MHz), WiFi 7, Thunderbolt 4, PCIe 5.0 həm GPU, həm SSD üçün. Kataloqda Gigabyte Z890 Eagle WiFi7 bu platformanı təmsil edir.

AMD Chipset İyerarxiyası – AM4 və AM5

AMD-nin iki aktiv soketi var: AM4 və AM5. Azərbaycanda hələ çoxlu AM4 sistemi istifadədədir, eyni zamanda AM5 platforması yeni sistemlər üçün standarta çevrilib. Hər iki soketin chipset strukturunu bilmək düzgün seçim üçün vacibdir.

AM4 Chipsetlər – A520, B550, X570

• AM4 AMD-nin 2017-ci ildən istifadədə olan soketidir və Ryzen 1000 seriyasından Ryzen 5000 seriyasına qədər (Ryzen 5 5600X, Ryzen 7 5800X, Ryzen 9 5950X kimi populyar modellər daxil) bütün nəsilləri dəstəkləyib. Azərbaycanda hələ çoxlu aktiv AM4 sistemi var və bu platforma öz funksiyasını layiqincə yerinə yetirir.
• A520 – AM4-ün ən sadə chipseti. 2 RAM slotu (DDR4), 1 M.2 yuvası, overclock dəstəyi yoxdur. Ryzen 3 və Ryzen 5 prosessorları ilə ofis, internet və yüngül istifadə üçün uyğundur.
• B550 – AM4-ün ən populyar və balanslı chipseti. 4 RAM slotu (DDR4, 128 GB-a qədər), PCIe 4.0 dəstəyi (1 x16 GPU üçün, 1 M.2 üçün), USB 3.2 Gen 2. Ryzen 5 5600X və Ryzen 7 5800X ilə birlikdə hələ də güclü gaming və iş sistemi qurulur. RAM overclock dəstəkləyir, prosessor overclock isə yalnız bəzi modellərə açıqdır.
• X570 – AM4-ün flaqman chipseti. PCIe 4.0 həm GPU, həm bütün M.2 slotları üçün, çoxsaylı USB 3.2 Gen 2 portları, dual M.2, güclü VRM. Ryzen 9 5900X/5950X kimi çoxnüvəli prosessorlar üçün nəzərdə tutulub. Chipsetin özündə aktiv fan (kiçik ventilyator) olan modellər də var.

AM4-ün əsas məhdudiyyəti DDR4-lə işləməsi və AMD-nin bu soket üçün artıq yeni prosessor buraxmayacaq olmasıdır. Amma mövcud AM4 sisteminizi yenilənmə olaraq Ryzen 5000 seriyasına çıxarırsınızsa (məsələn, Ryzen 3 3100-dən Ryzen 5 5600X-ə), motherboard dəyişmədən ciddi performans artımı əldə edə bilərsiniz – bu, AM4 platformasının ən böyük üstünlüklərindən biridir.

AM5 Chipsetlər – B650, X670, X870

AM5 AMD-nin müasir soketidir. Yalnız DDR5 ilə işləyir, PCIe 5.0 dəstəyi var və AMD 2027-ci ilə qədər bu soketi yeni nəsil Ryzen prosessorlarla dəstəkləməyə davam edəcək. Ryzen 7000 və Ryzen 9000 seriyalarının tamamı burada işləyir.

• B650 – ən populyar AM5 chipset. DDR5, PCIe 4.0 (bəzi modellər M.2 üçün PCIe 5.0), WiFi 6E, USB 3.2 Gen 2 dəstəyi. Ryzen 5 9600X-dən Ryzen 7 9800X3D-yə qədər bütün AM5 prosessorlarla işləyir. Gigabyte B650M Aorus Elite AX DDR5 bu chipsetin güclü nümunəsidir.
• X870 – AMD-nin yüksək seqment chipseti. PCIe 5.0 həm GPU, həm SSD üçün, USB4, WiFi 7, daha güclü VRM. Ryzen 9 seriyası və overclock üçün nəzərdə tutulub. ASRock X870 Pro RS WiFi kataloqda bu platformanı təmsil edir.

Bu gün B650 və ya X870 motherboard alsanız, gələcəkdə yalnız prosessoru dəyişməklə sistemi yeniləyə bilərsiniz – motherboard dəyişmək lazım gəlməyəcək. AM4-dən AM5-ə keçid edərkən isə nəzərə alın ki, motherboard, prosessor və RAM-ın hər üçünü dəyişmək lazımdır (DDR4 → DDR5), amma əvəzində DDR5 sürəti, PCIe 5.0 SSD dəstəyi və Ryzen 9000 seriyasının gücünü qazanırsınız.

Form Faktor – mATX, yoxsa ATX?

Ana platanın fiziki ölçüsü korpus seçiminə birbaşa təsir edir. ITMStore-da iki əsas form faktor təmsil olunur:

• Micro-ATX (mATX) – 244×244 mm. Kompakt, əksər mid-tower korpuslara sığır. Adətən 2-4 RAM slotu, 1-2 M.2, 1 PCIe x16. Büdcə və orta seqment sistemlər üçün ən populyar format. Kataloqdakı əksər Gigabyte və ASUS modelləri mATX-dir.
• ATX – 305×244 mm. Daha çox genişlənmə yuvası, daha güclü VRM, adətən 4 RAM slotu, 3-4 M.2, 2+ PCIe x16. Full-tower və böyük mid-tower korpuslar tələb edir. Gaming və enthusiast sistemlər üçün. ASUS Z790-P WiFi, Gigabyte B760 Aorus Elite AX, Gigabyte Z890 Eagle WiFi7 ATX formatlıdır.

Sadə qayda: əgər çoxlu SSD, dual GPU və ya əlavə PCIe kartlar planlaşdırırsınızsa – ATX. Standart gaming və ya ofis üçün – mATX həm yetərli, həm də ucuzdur.

DDR4 yoxsa DDR5 Motherboard?

Bu sual xüsusilə LGA1700 alıcıları üçün aktualdır, çünki Intel H610 və B760 chipsetlərində həm DDR4, həm DDR5 versiyalı modellər mövcuddur. Bir ana plata yalnız birini dəstəkləyir – DDR4 plata DDR5 RAM-ı tanımır və əksinə.

DDR4 motherboard hələ də tamamilə funksionaldır, mövcud DDR4 RAM-ınız varsa onu istifadə edə bilərsiniz. Amma yeni sistem qurursanız, DDR4 artıq köhnə texnologiyadır və gələcəkdə yenilənmə imkanını daraldır.

DDR5 motherboard 2026-cı ildə standartdır. DDR5 RAM qiymətləri artıq DDR4-ə yaxınlaşıb, sürət isə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir (DDR5-5600/6000 MHz vs DDR4-3200 MHz). Yeni sistem yığırsınızsa, DDR5 plata seçmək gələcəyə investisiyadır. AMD AM5 və Intel LGA1851 platformaları yalnız DDR5 ilə işləyir – seçim artıq avtomatikdir.

VRM Keyfiyyəti – Niyə Vacibdir?

VRM (Voltage Regulator Module) prosessora stabil enerji təmin edən modullar toplusudur. i3 və ya Ryzen 5 üçün demək olar ki, istənilən motherboard-un VRM-i yetərlidir. Amma i7-14700KF (253W turbo), Core Ultra 9 285K, Ryzen 7 9800X3D və ya Ryzen 9 kimi güclü prosessorlar yüksək keyfiyyətli VRM tələb edir. Zəif VRM-li platada belə prosessorlar ya tam sürətə çata bilmir (thermal throttling), ya da plata vaxtından əvvəl köhnəlir.

Ümumi qayda: K/KF/X3D prosessorlara H610 deyil, minimum B760 (Intel) və ya B650 (AMD) chipsetli, ən azı 6-8 fazalı VRM olan motherboard seçilməlidir. Z790/Z890 və X870 chipsetlər bu baxımdan ən etibarlıdır.

Ana Platada Diqqət Edilməli Əlavə Xüsusiyyətlər

Chipset və form faktor əsas seçimi müəyyən etdikdən sonra, bir neçə əlavə xüsusiyyət alışı daha da dəqiqləşdirir:

1. M.2 slot sayısı – hər M.2 bir NVMe SSD deməkdir. Əgər həm sistem SSD-si, həm oyun SSD-si istəyirsinizsə, minimum 2 M.2 yuvası olan model seçin. Z790 və X870 chipsetlər adətən 3-4 M.2 yuvası təklif edir.
2. Daxili WiFi və Bluetooth – ayrıca WiFi adapter almaq istəmirsinizsə, model adında "WiFi" yazısını axtarın. WiFi 6E minimum, WiFi 7 isə gələcəyə uyğun standartdır. Bluetooth 5.2+ simsiz qulaqlıq və periferiya üçün vacibdir.
3. Arxa panel portları – USB-C, USB 3.2 Gen 2, DisplayPort (daxili qrafikası olan prosessor istifadə edəcəksinizsə), 2.5G Ethernet portu. Hər motherboard-un arxa paneli fərqlidir, buna görə məhsul səhifəsindəki port siyahısını yoxlamaq lazımdır.
4. BIOS Flashback – bəzi platalar prosessor olmadan belə BIOS-u USB ilə yeniləməyə imkan verir. Bu xüsusilə yeni nəsil prosessor köhnə chipset platasına qoyularkən lazım olur.

Tez-tez Verilən Suallar

• H610 ilə B760 arasında hansını seçim? Əgər prosessorunuz i3 və ya i5 (K olmayan) versiyasıdırsa və 2 RAM slotu yetərlidirsə – H610. i5-K, i7 və ya gələcəkdə prosessor yenilənməsi planlaşdırırsınızsa – B760. Fərq overclock, RAM slot sayı, M.2 sayı və VRM keyfiyyətindədir.
• DDR4 motherboard alıb sonra DDR5-ə keçmək olarmı? Xeyr. DDR4 və DDR5 slotları fiziki olaraq fərqlidir. RAM növünü dəyişmək üçün motherboard-u dəyişmək lazımdır.
• AM4 sistemim var – AM5-ə keçməyə dəyərmi? Əgər Ryzen 5 5600X və ya 5800X istifadə edirsinizsə və performansdan razısınızsa, tələsməyin. Amma yeni oyunlarda FPS azalıbsa, DDR5 sürətinə ehtiyac varsa və ya gələcək 2-3 il üçün investisiya etmək istəyirsinizsə – AM5-ə keçid əhəmiyyətli sıçrayış deməkdir. Nəzərə alın ki, AM5-ə keçid həm motherboard, həm prosessor, həm də RAM-ın dəyişməsini tələb edir, çünki AM4 DDR4, AM5 isə DDR5 ilə işləyir.
• AMD AM5 platforması nə qədər dəstəklənəcək? AMD 2027-ci ilə qədər AM5 soketinə dəstək verəcəyini elan edib. Bu, bu gün aldığınız B650 və ya X870 motherboard-un gələcəkdə yeni Ryzen nəsilləri ilə işləyəcəyi deməkdir.
• Gaming üçün mATX yetərlidirmi? Bəli. Bir videokart, 2-4 RAM slotu və 1-2 M.2 SSD ilə gaming PC üçün mATX tam yetərlidir. ATX yalnız çoxlu genişlənmə kartı, dual GPU və ya peşəkar iş stansiyası üçün mütləqdir.
• Hansı brend daha etibarlıdır – ASUS, Gigabyte, MSI, ASRock? Dördü də dünya səviyyəli istehsalçılardır və etibarlılıq fərqi minimal. ASUS BIOS interfeysi və dəstəyi ilə, Gigabyte VRM keyfiyyəti və əlverişli qiymətlə, MSI gaming dizayn və sadəliyi ilə, ASRock isə xüsusi nişdə (server, mini-ITX) modelləri ilə seçilir. Əsas seçim brenddən daha çox chipset, soket və funksional uyğunluğa əsaslanmalıdır.