Prosessor

Prosessor (CPU) – Sistemin Bütün Sürəti Buradan Başlayır

Prosessor kompüterin beynidir, amma "beyin" sözü onun rolunu tam ifadə etmir – o, həm də hakim, dirijor və dispetçerdir. Hər klik, hər piksel, hər oyun kadri, hər Excel formulası əvvəlcə CPU-dan keçir. Yanlış prosessor seçimi bütün sistemi əyləc halına gətirir: ən bahalı videokart belə zəif CPU-nun arxasında gözləmək məcburiyyətindədir. ITMStore-da Intel Core 12/13/14-cü nəsil, Intel Core Ultra və AMD Ryzen 7000/9000 seriyalı prosessorlar orijinal qutuda, rəsmi zəmanətlə satılır.

Soket Seçimi – Prosessordan Əvvəl Platformanı Tanıyın

Prosessor almadan əvvəl cavablandırılması lazım olan ilk sual budur: hansı soket? Çünki soket prosessorun Ana plataya-ya fiziki olaraq oturduğu yuvadır və hər soket yalnız müəyyən prosessor nəsilləri ilə işləyir. Səhv soketli motherboard alsanız, prosessor sadəcə yerinə oturmayacaq.

LGA1700 – Intel-in hal-hazırda ən geniş yayılmış soketi. 12-ci (Alder Lake), 13-cü (Raptor Lake) və 14-cü nəsil (Raptor Lake Refresh) Core prosessorlarını dəstəkləyir. B660, H670, Z690, B760, Z790 chipsetli motherboard-larla işləyir. ITMStore-da bu soketə aid i3-12100F-dən i9-14900KF-ə qədər geniş aralıq mövcuddur. Platforma yetkin, motherboard qiymətləri əlverişli, DDR4 və DDR5 hər ikisini dəstəkləyən variantlar var.

LGA1851 – Intel-in ən yeni soketi, yalnız Core Ultra (Arrow Lake) prosessorları üçün. Z890, B860 chipsetli motherboard tələb edir, yalnız DDR5 ilə işləyir. ITMStore-da Core Ultra 7 265KF və Core Ultra 9 285K bu platformadadır. Daha yüksək enerji səmərəliliyi və Thunderbolt 4 dəstəyi var, lakin motherboard seçimi hələ məhduddur və qiymətlər LGA1700-dən yuxarıdır.

AM5 – AMD-nin müasir soketi. Ryzen 7000 və Ryzen 9000 seriyalarını dəstəkləyir, AMD 2027-ci ilə qədər bu soketi dəstəkləməyə davam edəcəyini elan edib. B650, X670, B840, X870 chipsetli motherboard-lar mövcuddur. ITMStore-da Ryzen 5 9600X-dən Ryzen 7 9800X3D-yə qədər modellər var. Platformanın ən böyük üstünlüyü uzunömürlülükdür: bu gün aldığınız motherboard 2-3 nəsil sonrakı Ryzen prosessora da uyğun gələcək.

Intel və AMD – 2026-da Hansı Güclüdür?

Bu sualın tək cavabı yoxdur, çünki hər brendin güclü olduğu sahə fərqlidir.

Intel – Geniş Nəsil Seçimi və Çoxtapşırıqlı Güc

Intel-in əsas üstünlüyü hibrid arxitekturadır: Performance nüvələr (P-core) ağır tapşırıqları, Efficiency nüvələr (E-core) isə arxa plan proseslərini idarə edir. Nəticədə i7-14700KF kimi model 20 nüvə / 28 axına malikdir – streaming, render, kompilyasiya kimi çoxaxınlı işlərdə bu rəqəmlər, AMD-nin 8 nüvəli modellərinə nisbətən üstünlük verir. Core Ultra nəsilində isə enerji istehlakı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb, xüsusilə Ultra 7 265KF gaming zamanı Ryzen-lərlə eyni FPS-i daha az vatt ilə təmin edir.

ITMStore-da əsas Intel seçimləri: büdcə oyun üçün i5-12400F, güclü orta seqment üçün i5-14400F və i5-14600KF , yüksək seqment üçün i7-14700KF və flaqman Core Ultra 9 285K.

AMD – Gaming Tacı və Platform Uzunömürlülüyü

AMD-nin 2026-dakı ən güclü silahı 3D V-Cache texnologiyasıdır. Standart prosessorda L3 keş yaddaş 32 MB olduğu halda, X3D modellərində əlavə 64 MB keş birbaşa çipin üzərinə yığılır – cəmi 96 MB L3 keş. Bu, oyun zamanı verilənlərin RAM-a getmək əvəzinə birbaşa prosessorun daxilindən oxunması deməkdir. Nəticə: oyunlarda ölçülən 10-25% daha yüksək FPS.

Ryzen 7 9800X3D hazırda dünyanın ən sürətli gaming prosessorudur – Intel Core Ultra 9 285K-dan belə oyunlarda irəlidədir, üstəlik 120W TDP ilə daha az istilik buraxır. Daha qənaətli alternativ olaraq Ryzen 7 7800X3D hələ də 99% oyunda flaqman performans verir. Ümumi iş üçün Ryzen 5 9600X və Ryzen 7 7700 qiymət-performans çempionlarıdır.

Prosessor Adındakı Hərflər Nə Deməkdir?

Intel və AMD prosessor adlarının sonundakı hərflər funksional fərqi göstərir. Bu hərfləri bilmədən alış etmək bəzən artıq xərclərə, bəzən isə çatışmazlıqlara gətirib çıxarır.

"F" – daxili qrafika yoxdur. Intel Core i5-14400F modelində inteqrasiya olunmuş qrafika söndürülüb. Diskret videokart (RTX, RX) istifadə edəcəksinizsə, F modeli alıb 30-80 AZN qənaət edə bilərsiniz. Lakin videokart olmadan ekranda görüntü olmayacaq.

"K" – overklokinq (sürəti artırma) açıqdır. Z chipsetli motherboard ilə birlikdə baza tezliyini artıra bilərsiniz. Əgər overclock planınız yoxdursa, K olmayan model daha sərfəlidir.

"KF" – həm overklokinq açıq, həm də qrafika yoxdur. Gaming PC yığanlar üçün ən populyar variant budur, çünki həm ucuzdur, həm diskret videokartla istifadə üçün nəzərdə tutulub.

AMD "X" – daha yüksək baza və boost tezliyi. Ryzen 7 7700 vs 7700X fərqi: X modelin baza tezliyi daha yuxarıdır, amma TDP də bir qədər artır. "X3D" isə 3D V-Cache əlavəsini göstərir – oyun üçün ən yaxşı AMD prosessorlardır.

Məqsədə Görə Prosessor Seçimi

Texniki göstəricilər çox olduqda seçim çətinləşir. Sadə qərar cədvəli:

• Ofis, internet, dərs: Intel Core i3-12100 və ya i3-13100F kifayətdir. 4 nüvə, 8 axın, 4.3-4.5 GHz – sənəd, brauzer, video-zəng üçün artıqlaması ilə yetər.
• Güclü multitasking, proqramlaşdırma, orta oyun: Intel Core i5-14400F və ya AMD Ryzen 5 9600X. Hər ikisi 6 nüvə, 10+ axın (Intel-də E-core-lar sayəsində 10C/16T), DDR5 dəstəyi.
• Ciddi gaming və streaming: AMD Ryzen 7 7800X3D (saf gaming üçün) və ya Intel Core i7-14700KF (gaming + render balansı).
• Maksimum gaming performansı: AMD Ryzen 7 9800X3D – rəqibsiz. 8 nüvə / 16 axın, 5.2 GHz boost, 96 MB L3 keş.
• Peşəkar render, AI, 3D, video montaj: Intel Core Ultra 9 285K (24C/24T, 5.7 GHz) və ya Ryzen 9 seriyası.

Prosessor + Motherboard + RAM Uyğunluğu

Prosessor tək işləmir. Ana plata-nın soketi və chipseti prosessora, RAM-ın növü və sürəti isə ana plataya uyğun olmalıdır. Əsas kombinasiyalar:

1. Intel LGA1700 ilə: B760/Z790 motherboard + DDR4 və ya DDR5 RAM (plata modelinə görə). Ən çevik və büdcəyə uyğun variant.
2. Intel LGA1851 ilə: Z890/B860 motherboard + yalnız DDR5 RAM. CUDIMM dəstəyi ilə DDR5-9200+ sürətlər mümkündür.
3. AMD AM5 ilə: B650/X670/B840/X870 motherboard + yalnız DDR5 RAM. EXPO optimizasiyası ilə DDR5-6000 CL30 ən populyar konfiqurasiyadır.

Motherboard seçərkən prosessorun TDP-sinə uyğun VRM keyfiyyətinə diqqət edin – xüsusilə i7-K, i9-K və Ryzen 7/9 modellərində bu önəmlidir. ITMStore-da prosessorla birlikdə uyğun motherboard və RAM dəsti seçmək üçün mütəxəssisdən məsləhət almaq mümkündür.

Tez-tez Verilən Suallar

• Intel yaxşıdır, yoxsa AMD? 2026-cı ildə saf gaming üçün AMD Ryzen X3D seriyası qalib gəlir. Çoxtapşırıqlı iş və render üçün Intel Core Ultra daha güclüdür. Orta seqmentdə fərq minimal olduğundan, büdcə və ana kart qiyməti həlledicidir.
• "F" prosessor alsam ekran işləyəcəkmi? Yalnız diskret videokart (RTX, RX) qoşulduqda – bəli. Videokart olmadan "F" modeldə ekranda görüntü olmayacaq.
• 12-ci nəsil Intel hələ aktualdırmı? Bəli. i5-12400F hələ də büdcə gaming üçün ən sərfəli variantlardan biridir. LGA1700 platforması yetkindir, motherboard-lar ucuzdur. Amma gələcək yenilənmə imkanı məhduddur.
• Ryzen 7800X3D ilə 9800X3D arasında fərq nədir? Hər ikisi 8 nüvə / 16 axın / 96 MB L3 keşə malikdir. 9800X3D Zen 5 arxitekturasındadır (5.2 GHz boost, daha yaxşı IPC), 7800X3D isə Zen 4-dədir (5.0 GHz). Oyunlarda fərq 5-12% arasıdır. 7800X3D daha ucuzdur.
• Prosessor üçün hansı soyutma lazımdır? i3/i5 və Ryzen 5 üçün hava soyutması (air cooler) və ya tower soyutma kifayətdir. i7-K/KF, Ryzen 7/9 və bütün X3D modellər üçün minimum 240 mm AIO maye soyutma tövsiyə olunur.